II Spotkanie Grupy Interesariuszy Projektu EMRIE

Drugi semestr projektu EMRIE powoli dobiega końca. Nadszedł czas podsumowań. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego we współpracy z Politechniką Wrocławską prowadził w tym czasie szereg działań promujących idee gospodarki obiegu zamkniętego oraz realizację priorytetów rozporządzenia CRMA w górnictwie. Ponadto partnerzy projektu z Dolnego Śląska uczestniczyli w spotkaniach na miejscu i on-line z partnerami projektu EMRIE, na których ustalony został wspólnie ostateczny plan działań w projekcie, nazwany EMRIE Journey oraz opracowany został wzór dokumentu dla prowadzonej w II semestrze analizy sytuacji w regionie w kontekście wdrażania priorytetów CRMA.

W dniach 10 – 12 marca uczestniczyliśmy w spotkaniu partnerów projektu EMRIE w Sewilli, na którym wypracowaliśmy wspólne podejście do analizy dobrych praktyk w naszych regionach, przedyskutowaliśmy wnioski płynące z przygotowanych w każdym regionie analiz SWOT oraz uczestniczyliśmy w wizycie studyjnej.

Klamrą podsumowującą podjęte działania było kolejne spotkanie z wyłonioną w I semestrze grupą interesariuszy EMRIE, na którym poddano pod dyskusję z zespołem krajowych ekspertów najważniejsze ustalenia poczynione w trakcie semestru oraz wypracowano plan działań na najbliższe miesiące.

Spotkanie odbyło się 15 kwietnia na Politechnice Wrocławskiej. Wzięło w nim udział zdecydowana większość członków grupy. Uczelnie i sektor badawczy reprezentowali przedstawiciele Politechniki Wrocławskiej, Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, KGHM Cuprum sp. z o.o. – Centrum Badawczo – Rozwojowe, Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Metali Nieżelaznych i państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego. Przedstawiciele Strzeblowskich Kopalni Surowców Mineralnych, KGHM Polska Miedź S.A., KGHM ZANAM S.A. oraz  Omya sp. z o.o. reprezentowali przedsiębiorców działających w obszarze wydobycia i przetwórstwa surowców krytycznych, a Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Górnictwa oraz Polskie Stowarzyszenie Złóż i Kopalin stronę społeczną. Ponadto w spotkaniu wzięli udział przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego.

Spotkanie otworzyli pan prof. dr hab. inż. Radosław Zimroz, Dziekan Wydziału Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Politechniki Wrocławskiej oraz pani Justyna Lasak, Dyrektor Wydziału Transformacji UMWD.

W pierwszej części spotkania pan Michał Frycz, Główny Specjalista w Wydziale Transformacji UMWD, przedstawił relację z drugiego spotkania partnerów projektu EMRIE oraz zaprezentował wstępny plan działania w obszarze identyfikacji dobrych praktyk na Dolnym Śląsku oraz zaprezentował schemat analizy dolnośląskiego ekosystemu innowacji górniczych, którego treść powinna zostać wypełniona w ramach ścisłej współpracy z regionalną grupą ekspertów. Ponadto, w prezentacji poruszono temat zbliżającego się spotkania partnerów projektu EMRIE na Dolnym Śląsku, które odbędzie się w IV semestrze, w I kwartale 2027 r.

Poruszone w ramach prezentacji tematy stanowiły również podstawę do dyskusji, która nastąpiła po przerwie. Dyskusja toczyła się wokół trzech kluczowych tematów: edukacji i informacji, tworzeniu zrównoważonej gospodarki budującej mosty pomiędzy biznesem a społecznością lokalną oraz budowy ekosystemu innowacji wokół sektora wydobywczego istniejącego na Dolnym Śląsku.

Dyskusja z początku dotyczyła właściwej definicji surowców krytycznych i strategicznych oraz właściwej klasyfikacji wydobywanych na Dolnym Śląsku surowców w kontekście implementacji Aktu CRMA. Pan Paweł Marek, Dyrektor Kopalń COLAS Kruszywa sp. z o.o. i przedstawiciel Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa, wskazał  na specyfikę Dolnego Śląska jako krajowego zagłębia wydobycia kruszyw, które jednocześnie zawierają surowce krytyczne. Pani Magdalena Król, Wiceprezes Zarządu KGHM Cuprum sp. z o.o. – Centrum Badawczo – Rozwojowe, zgadzając się z panem Dyrektorem, zwróciła jednocześnie na konieczność dalszych prac nad inwentaryzacją i odzyskiem surowców krytycznych pochodzących z wydobycia surowców skalnych.

W przeciwieństwie do innych regionów tworzących partnerstwo projektu EMRIE, Dolny Śląsk charakteryzuje się większym od innych poziomem zagęszczenia ludności. Wymusza to na władzach regionalnych i gminnych oraz na sektorze wydobywczym wypracowania specyficznych dla naszego regionu metod konsultacji społecznych i rozmowy ze społecznością lokalną, w tym napływową, która bywa nieufna, a wręcz wroga wobec sektora i wobec perspektywy jego dalszego rozwoju. Kluczową kwestią, na którą zwracali uczestnicy spotkania jest więc edukacja, prowadzona już na poziomie wczesnoszkolnym, wsparcie różnych programów szkolnych i konkursów promujących sektor wydobywczy wśród dzieci. Pan prof. Grzegorz Nowak, Prezes Oddziału Dolnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego, przedstawił realizowany już od 27 lat konkurs geologiczny dla młodzieży prowadzony pod auspicjami Instytutu. Podobne konkursy realizowane w Polsce służą promocji wiedzy geologicznej wśród młodzieży i spotykają się z dużym zainteresowaniem młodzieży, ale niestety nie przekładają się w sposób bezpośredni na wzrost liczby studentów na kierunkach geologicznych i górniczych w kraju. Uczestnicy dyskusji zgodzili się, że przyczyną może być ciągle negatywne postrzeganie górnictwa w społeczeństwie, które kojarzy się Polakom z wydobyciem węgla. Odpowiedzią na tak negatywne postrzeganie górnictwa próbują od lat znaleźć Strzeblowskie Kopalnie Surowców Mineralnych sp. z o.o. z Sobótki. Pani Dyrektor Danuta Rajczakowska opowiedziała o wielowektorowych działaniach prowadzonych od lat przez kopalnię mających na celu budowę zaufania pomiędzy kopalnią a społecznością lokalną. Kopalnia wspiera więc lokalne koła gospodyń wiejskich oraz organizowaną od lat barbórkę miejską, promującą wydobycie surowców skalnych. Wspólnym wnioskiem płynącym z tej części dyskusji była potrzeba prowadzenia dalszych działań edukacyjnych i promocyjnych kierowanych do wszystkich mieszkańców i być prowadzona nie tylko przez sektor wydobywczy, ale również wspierana przez władze samorządowe. Samorządy powinny edukować mieszkańców o zyskach płynących dla lokalnej społeczności wraz z rozwojem sektora wydobywczego, o płynących z branży podatkach, które przyczyniają się do rozwoju gmin.

Implementacja zapisów aktu CRMA oraz miejsce Dolnego Śląska w tym procesie również stanowiła ważną część dyskusji. Pan Michał Frycz zrelacjonował dyskusję prowadzoną w tym obszarze na spotkaniu w Sewilli, gdzie uczestnicy wnosili poważne wątpliwości do możliwości zrealizowania ambitnych celów rozporządzenia. W ocenie partnerów projektu EMRIE istnieje poważny rozziew pomiędzy ambitnymi zapisami dokumentu a rzeczywistymi działaniami prowadzonymi od dwóch lat  w tym obszarze przez Komisję Europejską i kraje członkowskie. Tymczasem unijny akt o surowcach krytycznych (CRMA) to dokument, którego ambitnym celem jest zbudowanie europejskich łańcuchów dostaw surowców strategicznych i krytycznych. CRMA wyznacza wiążące cele: są to 10 proc. wydobycia w UE, 40 proc. przetwarzania, 25 proc. recyklingu i nie więcej niż 65 proc. Importu z jednego kraju dla każdego z wskazanych w akcie surowców. Pani Dagmara Solatycka z Wyższego Urzędu Górniczego wskazała jednak na to, że wskaźniki opisane w Akcie CRMA nie są wiążące i nie jest jasne za jaką część realizacji wskaźnika ma odpowiadać który region górniczy. Nie oznacza to jednak, że nie podejmowane są w tym obszarze żadne działania. Wprost przeciwnie. Aby zrealizować te cele, CRMA wprowadza mechanizm wsparcia projektów strategicznych. Kluczową korzyścią jest skrócenie czasu wydawania pozwoleń do 27 miesięcy dla wydobycia i 15 miesięcy dla przetwórstwa. Projekty te zyskują status nadrzędnego interesu publicznego, co ułatwia cały proces inwestycyjny. W ramach pierwszego konkursu w marcu 2025 r. KE ogłosiła 47 nowych projektów strategicznych na terenie UE, a w maju 2025 r. – 13 projektów w krajach poza UE oraz terytoriach zamorskich. Spośród 47 zgłoszonych projektów, 2 projekty pochodził z Polski i dotyczyły inwestycji w recykling. W ramach kolejnego naboru przeprowadzonego w 2026 r. KGHM Polska Miedź S.A. złożyła dwa pomysły na projekty licząc na ich pozytywne rozpatrzenie do końca II kwartału br. Pan Robert Leszczyński, Dyrektor Departamentu Krajowej Bazy Zasobowej KGHM Polska Miedź S.A. przedstawił oba projekty. Jeden z projektów ma charakter górniczy: udostępnienie i eksploatacja złoża Retków – Grodziszcze, a drugi recyklingowy: recyklingowa Huta Legnica. Uzupełniając wypowiedź pana dyrektora Leszczyńskiego, pani Wiceprezes Magdalena Król wspomniała o zaangażowaniu KGHM – u w działania w obszarze gospodarki obiegu zamkniętego, chociażby w ramach prowadzonej gospodarki wodnej.

Ostatnia część spotkania poświęcona była praktycznym barierom w transgranicznym przemieszczaniu wybranych strumieni odpadów do testów B+R oraz pilotaży. Z prezentacją o takim tytule wystąpił pan Piotr Chmielewski, p.o. Dyrektora Departamentu Rozwoju i Inwestycji w Instytucie Metali Nieżelaznych Oddział w Legnicy, Sieć Badawcza Łukasiewicz. 

            Spotkanie krótko podsumowała pani dyrektor Justyna Lasak. Zostało ustalone, że przygotowany wspólnie przez pracowników UMWD i Politechniki Wrocławskiej tzw. Regional Profile zostanie na początku maja przekazany pozostałym członkom grupy interesariuszy, w celu jego uzupełnienia i wniesienia koniecznych uwag. Następnie grupa zajmie się przygotowaniem wstępnej listy dobrych praktyk charakteryzujących najlepiej Dolny Śląsk. Ustalono również, że od razu po otrzymaniu od lidera projektu ostatecznie zaakceptowanego programu spotkania partnerów w Kainuu, Finlandia, koordynator projektu z ramienia UMWD skontaktuje się z wybranymi przedstawicielami grupy interesariuszy i zaproponuje im uczestnictwo w spotkaniu. Planowany termin spotkania – wrzesień 2026 r.