Dolny Śląsk poznaje francuskie doświadczenia w zakresie sprawiedliwej transformacji

Jak skutecznie przekształcać dawne regiony górnicze, chronić dziedzictwo przemysłowe i tworzyć nowe możliwości rozwoju? Tego dotyczyła wizyta studyjna delegacji Dolnego Śląska w regionie Hauts-de-France we Francji, która odbyła się w dniach 19–23 października 2026 r.

Wspólnie z członkami Grupy Roboczej FST mieliśmy okazję  przyjrzeć się rozwiązaniom stosowanym w regionie, który przez dziesięciolecia rozwijał się dzięki górnictwu, a po zakończeniu wydobycia musiał znaleźć nowe kierunki rozwoju gospodarczego i społecznego. W skład delegacji weszli przedstawiciele samorządów lokalnych, instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz środowiska naukowego i gospodarczego, a także przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Program obejmował spotkania z przedstawicielami francuskich samorządów i instytucji zaangażowanych w rewitalizację, ochronę dziedzictwa przemysłowego, rozwój kultury oraz działania środowiskowe.

Jednym z pierwszych punktów wizyty było osiedle górnicze Arenberg w Wallers oraz teren dawnej kopalni Arenberg, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Delegacja zapoznała się z działaniami dotyczącymi odnowy historycznej zabudowy mieszkaniowej, modernizacji przestrzeni publicznych oraz poprawy jakości życia mieszkańców. Szczególnie interesującym przykładem jest przekształcenie dawnego kompleksu kopalnianego w nowoczesne centrum obrazowania, mediów cyfrowych i produkcji audiowizualnej. Zachowanie przemysłowej architektury połączono tu z rozwojem innowacji i nowych sektorów gospodarki. Przedstawiono również działania na rzecz rozwoju sieci tras pieszych i rowerowych, łączących dziedzictwo górnicze z terenami przyrodniczymi i ośrodkami miejskimi.

Ważnym elementem programu była wizyta w Centrum Historii Górnictwa w Lewarde oraz na odnowionych osiedlach górniczych w Pecquencourt. Zaprezentowane rozwiązania pokazały, jak łączyć poprawę efektywności energetycznej budynków z ochroną historycznej architektury i zachowaniem tożsamości dawnych społeczności górniczych. Delegacja odwiedziła również teren hałdy Argales–Rieulay/Pecquencourt, gdzie dawne składowisko odpadów pogórniczych stopniowo przekształcono w obszar przyrodniczy i rekreacyjny. To przykład, jak rekultywacja terenów zdegradowanych może wspierać ochronę bioróżnorodności, rozwój turystyki oraz tworzenie nowych przestrzeni dostępnych dla mieszkańców.

Kolejnym ważnym punktem wizyty był kompleks 9-9bis w Oignies. W miejscu związanym z zakończeniem wydobycia węgla w Zagłębiu Górniczym powstało centrum kultury poświęcone muzyce współczesnej i dziedzictwu przemysłowemu. Zachowane budynki i urządzenia kopalniane służą dziś działalności artystycznej, edukacyjnej i kulturalnej. Delegacja odwiedziła także muzeum Louvre-Lens, utworzone na terenie dawnej kopalni. Instytucja ta pokazuje, jak inwestycje w kulturę mogą stać się impulsem do rewitalizacji miasta, rozwoju turystyki i budowania nowego wizerunku regionu.

Wizyta studyjna potwierdziła, że skuteczna transformacja regionów górniczych wymaga kompleksowego podejścia. Obejmuje ono nie tylko tworzenie nowych możliwości gospodarczych, lecz także poprawę warunków mieszkaniowych, ochronę środowiska, zachowanie dziedzictwa przemysłowego oraz rozwój kultury i turystyki. Francuskie przykłady pokazują, że dawne tereny górnicze mogą zyskać nowe funkcje, a ich historia może stać się atutem wspierającym rozwój lokalny. Istotne znaczenie ma przy tym współpraca samorządów, instytucji regionalnych i innych partnerów oraz konsekwentne realizowanie długofalowych planów.