Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu potwierdza rosnącą rolę ciepła odpadowego w transformacji ciepłownictwa

Zgodnie z KPEiK, transformacja ciepłownictwa będzie jednym z kluczowych wyzwań polityki energetycznej, szczególnie w mniejszych systemach, gdzie dostęp do finansowania jest ograniczony. Jej podstawą ma być dywersyfikacja źródeł, rozwój technologii nisko- i zeroemisyjnych oraz dostosowanie rozwiązań do lokalnych warunków przy zachowaniu akceptowalnych cen ciepła dla odbiorców.

W systemach ciepłowniczych rozwijane będą m.in. wysokosprawna kogeneracja, biomasa spełniająca kryteria zrównoważonego rozwoju, kotły elektryczne zasilane energią z OZE, pompy ciepła, magazyny ciepła, w odpowiednich uwarunkowaniach geotermia, biogaz, a w przyszłości prawdopodobnie technologie wykorzystujące mieszaninę gazu ziemnego z biometanem lub wodorem, jak również rozwiązania oparte na wykorzystaniu czystego biometanu lub wodoru. Uzupełniającą rolę mogą pełnić instalacje termicznego przekształcania odpadów, a w okresie przejściowym również rozwiązania wykorzystujące gaz ziemny lub współspalanie paliw kopalnych z odnawialnymi. Celem jest, aby ok. 2040 r. potrzeby cieplne gospodarki były pokrywane przez ciepło systemowe oraz nisko- i zeroemisyjne źródła indywidualne.

Szczególne znaczenie ma mieć ciepło odpadowe. Pompy ciepła mogą wykorzystywać jako dolne źródło m.in. ciepło odpadowe z zakładów przemysłowych, centrów przetwarzania danych lub ścieków. Wykorzystanie ciepła odpadowego, podobnie jak geotermii, kolektorów słonecznych czy biogazu, będzie zależało od lokalnych uwarunkowań systemu. Dokument wskazuje również potrzebę intensyfikacji wykorzystania ciepła odpadowego z chłodzenia obiektów komercyjnych i usługowych, w tym galerii handlowych, biurowców i centrów danych, co pozwoliłoby ograniczyć wpływ chłodnictwa i klimatyzacji na środowisko.

To szczególnie istotny sygnał dla projektu DISCO, którego celem jest rozwój rozwiązań umożliwiających wykorzystanie ciepła odpadowego w systemach ciepłowniczych. W tym kontekście ważne jest również wskazanie KPEiK, że w ciepłownictwie systemowym — obok rozwoju zeroemisyjnych źródeł — pozytywnym kierunkiem działań jest dostosowywanie istniejących i budowa nowych sieci w systemie niskotemperaturowym, z uwzględnieniem możliwości odbioru ciepła odpadowego pozwalającego na chłodzenie przyłączanych obiektów.

KPEiK przedstawia dwa warianty rozwoju: scenariusz referencyjny WEM, zakładający kontynuację obecnych trendów i tempa zmian, oraz scenariusz WAM, który odpowiada ścieżce przyspieszonej transformacji zgodnej z celami Fit for 55, z uwzględnieniem bezpieczeństwa energetycznego i konkurencyjności gospodarki. W scenariuszu WEM w 2040 r. produkcja ciepła systemowego nadal będzie w dużym stopniu oparta na węglu, gazie ziemnym i biomasie, przy rosnącym zastosowaniu pomp ciepła i kotłów elektrycznych. W scenariuszu WAM ciepło w 2040 r. ma pochodzić przede wszystkim z OZE, w tym biomasy i pomp ciepła, a także z kotłów elektrycznych zasilanych głównie nadwyżkami zielonej energii z Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE).

W perspektywie 2040 r. przewiduje się również wykorzystanie ciepła odpadowego z paliwa jądrowego, wzrost wykorzystania ciepła odpadowego z procesów przemysłowych oraz gazów zdekarbonizowanych, przy uzupełniającej roli gazu ziemnego. Te założenia mają przełożyć się na znaczący wzrost udziału OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie: do 31,6% w 2030 r. i ok. 43,5% w 2040 r. w scenariuszu WEM oraz do 36,5% w 2030 r. i 56,7% w 2040 r. w scenariuszu WAM.

Polityka wobec ciepłownictwa systemowego ma koncentrować się na ograniczaniu paliw kopalnych, rozwoju istniejących i nowych sieci oraz maksymalizacji produkcji ciepła ze źródeł nisko- i zeroemisyjnych. Wsparcie finansowe ma obejmować m.in. wielkoskalowe pompy ciepła, kotły elektryczne, magazyny ciepła, moce OZE na potrzeby produkcji ciepła, źródła biomasowe, źródła szczytowe na gaz ziemny, biogaz i biometan, wysokosprawną kogenerację, technologie ciepła odpadowego, modernizację i digitalizację sieci, przyłącza oraz systemy zarządzania.

Istotnym kierunkiem będzie obniżanie parametrów temperaturowych sieci ciepłowniczych, co ma ułatwić wykorzystanie OZE oraz zagospodarowanie ciepła odpadowego. Wymagać to będzie modernizacji węzłów i budynków, m.in. przez zastosowanie pomp ciepła, kotłów elektrycznych, magazynów ciepła, chłodu i energii elektrycznej oraz niskotemperaturowych instalacji grzewczych.

Istotne znaczenie w realizacji celów KPEiK będzie mieć szersze zastosowanie łączenia sektora elektroenergetycznego i ciepłowniczego (sector coupling) w ujęciu dwukierunkowym. Transformację ma wspierać również dodatkowe 30% bezpłatnych uprawnień do emisji w EU ETS na lata 2026-2030. Planowane są też zmiany taryfowe i regulacyjne oraz uproszczenie systemu wsparcia. Polityka ma koncentrować się na usuwaniu barier regulacyjnych dla OZE w ciepłownictwie, tworzeniu preferencyjnych warunków dla rozwoju systemów ciepłowniczych wykorzystujących OZE oraz wspieraniu budowy dobowych i sezonowych magazynów ciepła, umożliwiających lepszą integrację zależnych od pogody źródeł OZE.

Dla sektora ciepłowniczego szczególnie ważna jest zapowiedź dalszych prac strategicznych. W najbliższym czasie zostanie opracowany plan finansowy dla transformacji ciepłownictwa, który zapewni skoordynowany i oparty na współpracy różnych instytucji model finansowania. Ma on uprościć system wsparcia i ułatwić wybór kierunku transformacji, m.in. poprzez dostosowanie programów pomocowych do wielkości systemów ciepłowniczych oraz umożliwienie ich kompleksowej modernizacji.

Szczegóły: www.gov.pl.