Jak projekt DISCO wspiera wykorzystanie ciepła odpadowego na Dolnym Śląsku

Ciepło odpadowe z przemysłu, infrastruktury komunalnej i usług może pomóc ograniczyć zużycie paliw kopalnych w dolnośląskich systemach ciepłowniczych. Do jego odzysku nie wystarczy jednak odpowiednia technologia. Właściciele źródeł ciepła, operatorzy sieci, władze publiczne i instytucje finansujące muszą poznać wzajemne potrzeby i uzgodnić zasady współpracy. DISCO, projekt współfinansowany przez UE w ramach programu Interreg Europa poświęcony wykorzystaniu ciepła odpadowego w ciepłownictwie i chłodnictwie, pomaga regionowi mierzyć się z tymi wyzwaniami.

DISCO łączy partnerów o różnym doświadczeniu: od regionów z dobrze rozwiniętymi systemami ciepłowniczymi po te, które dopiero tworzą nowe sieci. Dolny Śląsk może dzięki temu porównać, jak inni organizują współpracę, przygotowują inwestycje i angażują lokalne społeczności. Szczególnie przydatne są doświadczenia dotyczące tego, co trzeba zrobić między znalezieniem źródła ciepła a przygotowaniem projektu, który ma realne szanse na realizację.

Wymiana doświadczeń pokazuje, jak ważne jest wczesne rozpoznanie wszystkich zainteresowanych stron, zrozumienie ich potrzeb oraz omówienie korzyści i ryzyk przed podjęciem ostatecznych decyzji inwestycyjnych. Właściciel źródła może obawiać się zakłóceń w swojej podstawowej działalności, a operator sieci potrzebuje pewnych dostaw ciepła. Władze publiczne muszą uwzględnić planowanie i finansowanie, natomiast mieszkańcy mogą mieć obawy związane z planowaną infrastrukturą.

Dla Dolnego Śląska oznacza to, że mapowanie interesariuszy powinno być praktycznym narzędziem planowania. Pomaga ustalić, kto może wpłynąć na projekt, jakich informacji potrzebuje i co mogłoby zachęcić go do włączenia się w działania. Wczesna rozmowa z mieszkańcami daje też czas na omówienie obaw i innych możliwych rozwiązań, zanim stanowiska się utrwalą. Może to budować zaufanie i pomóc rozpoznać przeszkody w uzyskaniu społecznej akceptacji.

Podczas wizyty studyjnej towarzyszącej spotkaniu partnerów w Assen w grudniu 2025 r. uczestnicy odwiedzili zakład firmy Attero w Wijster. Dostarcza on parę pobliskim zakładom przemysłowym. Rozważane są również możliwości stworzenia większej regionalnej sieci ciepłowniczej. Dla Dolnego Śląska ten przykład pokazuje znaczenie współpracy przemysłu, władz publicznych i operatorów sieci. Aby skorzystać z tych doświadczeń, trzeba zrozumieć, jak działają te relacje, a następnie dostosować rozwiązania do miejscowych warunków.

Doświadczenia z innych regionów trzeba też oceniać w świetle krajowych przepisów i warunków rynkowych. Rozwiązanie, które sprawdza się gdzie indziej, na Dolnym Śląsku może wymagać innych umów, zachęt lub podziału odpowiedzialności.

Dolny Śląsk również wnosi do projektu praktyczne doświadczenia. Wrompa, wrocławska pompa ciepła o mocy 12,5 MW, powstała dzięki współpracy Fortum Power and Heat Polska z miejskim przedsiębiorstwem wodociągów i kanalizacji MPWiK. Odzyskuje ciepło ze ścieków komunalnych i wód opadowych na potrzeby miejskiej sieci ciepłowniczej. Dotychczasowe doświadczenia z jej pracy wskazują na możliwość odzysku 218 tys. GJ ciepła rocznie i ograniczenia emisji CO₂ o maksymalnie 32 tys. ton rocznie.

Ważna jest także lokalizacja instalacji. Ponieważ oczyszczalnię ścieków dzieli od sieci ciepłowniczej ponad 10 km, ciepło jest odzyskiwane wcześniej, z surowych ścieków przed ich oczyszczeniem. Ten przykład zachęca inne regiony, by szukały możliwości nie tylko wśród typowych źródeł ciepła, lecz także w istniejącej infrastrukturze komunalnej. Pokazuje również, ile może dać współpraca operatorów ciepłowniczych z przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi.

Dolnośląski kataster ciepła odpadowego pomaga na wcześniejszym etapie przygotowania projektów. Powstał w ramach projektu CE-HEAT, realizowanego w programie Interreg Europa Środkowa, którego regionalnym partnerem był Poltegor-Instytut. Kataster pokazuje, gdzie znajdują się źródła ciepła odpadowego i ile ciepła jest dostępne. Został opublikowany w Geoportalu Dolnego Śląska, dzięki czemu gminy, operatorzy sieci i potencjalni inwestorzy mogli korzystać z tych danych, szukając nowych możliwości.

Podczas gdy Wrompa pokazuje działającą już inwestycję, kataster pozwala dostrzec źródła, które można byłoby wykorzystać w przyszłości. Może być punktem wyjścia do rozmów o potencjalnych odbiorcach, połączeniach i współpracy. Każda możliwość wymaga jednak dalszej analizy – między innymi temperatury ciepła, pewności dostaw, odległości i kosztów. Pokazując oba przykłady w projekcie DISCO, Dolny Śląsk dzieli się wiedzą o tym, jak regionalne dane i doświadczenia z działających instalacji mogą pomóc w planowaniu zaopatrzenia w ciepło i przygotowywaniu inwestycji.

Efekty projektu DISCO widać już w programie Fundusze Europejskie dla Dolnego Śląska 2021-2027 (FEDS). Doświadczenia z projektu pomogły wprowadzić do naboru dla małych i średnich przedsiębiorstw kryterium premiujące efektywny odzysk i wykorzystanie ciepła odpadowego. Przyczyniły się również do aktualizacji strategii inwestycyjnej dotyczącej instrumentów finansowych.
Zmiany te pokazują, że wymiana doświadczeń może wpływać na warunki przygotowania i wspierania inwestycji. Regionalne finansowanie może w większym stopniu uwzględniać ciepło odpadowe. Z kolei znajomość praktycznych przykładów pomaga władzom zrozumieć, jakie dane i jaka współpraca są potrzebne, by z niego korzystać.

Ma to znaczenie dla regionu, w którym są zarówno duże miasta, jak i obszary przemysłowe oraz społeczności na terenach pogórniczych. Lokalne możliwości wykorzystania ciepła odpadowego są różne, dlatego wsparcie powinno uwzględniać zarówno dostępne zasoby, jak i zdolność poszczególnych organizacji do współpracy.

Dla Dolnego Śląska DISCO jest stałym łącznikiem między europejskimi doświadczeniami a działaniami w regionie. Dolny Śląsk dzieli się wiedzą o mapowaniu zasobów i odzysku ciepła z infrastruktury komunalnej, a jednocześnie uczy się od partnerów, jak pokonywać bariery organizacyjne i budować współpracę. Wykorzystanie tych doświadczeń w regionalnych instrumentach wsparcia pomaga tworzyć lepsze warunki dla kolejnych projektów opartych na cieple odpadowym.